Πώς να αγαπάμε τα παιδιά μας- Άρθρο της Α. Χριστοδούλου

23 Μαΐου 2019

Η συναισθηματική σχέση που αναπτύσσουν οι γονείς με τα παιδιά τους είναι μοναδική, και η μοναδικότητά της έγκειται στο ότι διοχετεύεται πολλή αγάπη από την πλευρά των γονέων, χωρίς να επιδιώκεται απαραίτητα ανταπόκριση.

Ενώ σε οποιαδήποτε άλλη σχέση είτε φιλική είτε ερωτική, επιδιώκεται κάποια αμοιβαιότητα, η σχέση μεταξύ γονέων και παιδιών είναι άνιση, με τη ζυγαριά να γέρνει υπέρ των παιδιών. Φυσικά και τα παιδιά αγαπούν τους γονείς τους, όμως αυτό δεν είναι εγγενές και εξαρτάται περισσότερο από τα βιώματά μαζί τους. Οι γονείς λοιπόν, έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στο να παρέχουν την άνευ όρων αγάπη. Δηλαδή, μια αγάπη που διαρκεί και διατηρείται ακέραια, ανεξάρτητα από τι συμβαίνει ή τι κάνει ο παραλήπτης. Έτσι λοιπόν οι γονείς αγαπούν τα παιδιά τους ακόμη κι όταν αυτά τους ταλαιπωρούν, όταν τους αντιμιλούν ή και όταν δεν τους μιλούν καν.

Ο συναισθηματικός δεσμός που αναπτύσσεται μεταξύ ενός γονέα ή κηδεμόνα και του παιδιού, καθώς και η επίδρασή του στο παιδί, έχει μελετηθεί εκτενώς από την επιστημονική κοινότητα.

Ο Βρετανός ψυχίατρος John Bowlby υποστήριξε μέσα από τη «Θεωρία του δεσμού» (1969) τη σημαντικότητα του ασφαλούς δεσμού μεταξύ γονέα και παιδιού για την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του δεύτερου καθόλη τη διάρκεια της ζωής του.

Η ανάπτυξη ασφαλούς δεσμού εξαρτάται κυρίως από τη γονική ευαισθησία, η οποία ορίζεται ως η ικανότητα αναγνώρισης και άμεσης ανταπόκρισης στα μηνύματα του παιδιού, αλλά επηρεάζεται και από την ιδιοσυγκρασία του παιδιού, όπως για παράδειγμα τα επίπεδα της ευερεθιστότητάς του.

Έτσι, η ευαισθησία, η ενεργοποίηση, η ζεστασιά και η σταθερή στάση του γονέα οδηγεί στη δημιουργία ασφαλούς δεσμού με το παιδί, ενώ η μειωμένη ανταπόκριση, η απόρριψη, και η αποδιοργανωμένη ή παρεμβατική συμπεριφορά του γονέα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ανασφαλούς δεσμού με το παιδί.

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι γονείς επιτυγχάνουν τη δημιουργία ασφαλούς δεσμού με το παιδί τους ασυνείδητα, καθοδηγούμενοι από το ένστικτό τους.

Παράγοντες οι οποίοι μπορεί να επιδράσουν αρνητικά στη δημιουργία ασφαλούς δεσμού είναι η κατάθλιψη ή άλλη ψυχική διαταραχή του γονέα, οι χαμηλές κοινωνικο-οικονομικές συνθήκες που δυσχεραίνουν την ανταπόκριση στο γονεϊκό ρόλο, η σωματική ή ψυχολογική κακοποίηση του παιδιού από το γονέα, καθώς και η απώλεια του γονέα.

Ποια είναι τα οφέλη του ασφαλούς δεσμού ανάμεσα στο γονέα/κηδεμόνα και το παιδί;

Αυτοπεποίθηση και ανεξαρτησία του παιδιού

Σε σχέσεις με ασφαλή δεσμό, τα παιδιά χρησιμοποιούν το γονέα αφενός μεν ως ασφαλή βάση προκειμένου να εξερευνήσουν το περιβάλλον τους, αφετέρου δε ως ασφαλές ορμητήριο σε συνθήκες που προκαλούν φόβο. Έτσι τα παιδιά καταφέρνουν σταδιακά να λειτουργούν όλο και πιο ανεξάρτητα από τους γονείς και αυξάνεται η αυτοπεποίθησή τους. Αντίθετα, τα παιδιά με ανασφαλή δεσμό εμφανίζουν υπερβολική εξάρτηση από γονείς, δασκάλους και άλλα πρόσωπα φροντίδας καθόλη τη διάρκεια της ανάπτυξής τους.

Ικανότητα ρύθμισης συναισθημάτων και ψυχική ανθεκτικότητα

Μέσα από το δεσμό του με το παιδί, ο γονέας το εφοδιάζει με την ικανότητα να ρυθμίζει τα συναισθήματά του. Για παράδειγμα, αυτό συμβαίνει όταν το παιδί χτυπάει και κλαίει και ο γονέας το παρηγορεί και το ηρεμεί με τα λόγια και τις πράξεις του. Με τον τρόπο αυτό το παιδί υιοθετεί σταδιακά δεξιότητες καθησυχασμού του εαυτού του και καταφέρνει έπειτα να ρυθμίζει μόνο του τα συναισθήματα και τις αντιδράσεις του σε οποιαδήποτε κατάσταση του προκαλέσει αναστάτωση μελλοντικά. Επομένως, το παιδί αναπτύσσει ψυχική ανθεκτικότητα, δηλαδή γίνεται ευέλικτο και ικανό να αντιμετωπίσει την οποιαδήποτε αντιξοότητα με προσαρμοστικό τρόπο. Αντίθετα, ένα παιδί με ανασφαλή δεσμό συνήθως καταρρακώνεται, αγχώνεται υπερβολικά, και τελικά αποσύρεται μπροστά στην οποιαδήποτε αντιξοότητα.

anaptyxh synaisthimatikou desmou

Ανεπτυγμένες κοινωνικές δεξιότητες

Η συναισθηματική σχέση γονέα-παιδιού λειτουργεί ως πρότυπο για τη δημιουργία των μετέπειτα συναισθηματικών σχέσεων των παιδιών είτε αυτές είναι φιλικές είτε ερωτικές.

Άτομα που έχουν ασφαλή δεσμό με έναν γονέα έχουν θετικές προσδοκίες από τη δημιουργία σχέσεων με άλλα άτομα, εμπλέκονται σε σχέσεις με μεγαλύτερη άνεση, καιτις διατηρούν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ’ ότι παιδιά με ανασφαλή δεσμό. Αυτό συμβαίνει διότι μέσα από τον ασφαλή δεσμό με το γονέα έχουν θετικές εμπειρίες κοινωνικών συναλλαγών, κι έχουν αναπτύξει κοινωνικές και συναισθηματικές δεξιότητες, όπως η εμπάθεια, που τους βοηθούν να τα καταφέρνουν καλύτερα στις συναισθηματικές σχέσεις με άλλα άτομα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους.

Είναι, λοιπόν, ξεκάθαρο ότι μια ασφαλής συναισθηματική σχέση μεταξύ γονέα και παιδιού οδηγεί στην υγιή ανάπτυξη και προσαρμοστική συμπεριφορά του δεύτερου, ενώ ο ανασφαλής συναισθηματικός δεσμός οδηγεί στην αποδιοργανωμένη συμπεριφορά του παιδιού, την αμφιθυμία, την ανησυχία, τους θυμούς, και την επιθετικότητα.

Σύμφωνα μάλιστα με μακροχρόνιες έρευνες, ενώ η ύπαρξη ασφαλούς δεσμού λειτουργεί ως προστατευτικός παράγοντας για την εμφάνιση ψυχικών διαταραχών κατά τη διάρκεια της ζωής του παιδιού, η ύπαρξη ανασφαλούς δεσμού αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης ψυχικής διαταραχών, όπως αγχώδεις διαταραχές ή διαταραχή διαγωγής.

Πώς μπορούν οι γονείς να αναπτύξουν ασφαλή δεσμό με το παιδί τους; Ορισμένοι τρόποι είναι οι εξής:

  • Να είναι αξιόπιστοι. Να ανταποκρίνονται με συνέπεια στις ανάγκες του παιδιού παρέχοντας του ασφάλεια και ανακούφιση, για παράδειγμα όταν είναι αναστατωμένο, έχει χτυπήσει, είναι άρρωστο ή γενικότερα δε νιώθει καλά. Να προσπαθούν, επίσης, να είναι παρόντες και συναισθηματικά διαθέσιμοι στο παιδί όσο το δυνατόν περισσότερο, ώστε να νιώθει ασφαλές να εξερευνήσει τον κόσμο μόνο του, γνωρίζοντας ότι μπορεί να επιστρέψει ανά πάσα στιγμή στην ασφαλή βάση του, που είναι οι γονείς του. Να ενθαρρύνουν το παιδί να δοκιμάζει νέα πράγματα μόνο του δείχνοντάς του ότι πιστεύουν σε αυτό, αλλά ταυτόχρονα να παραμένουν κάπου κοντά σε περίπτωση που χρειαστεί να επιστρέψει σε αυτούς για να ανακουφιστεί.
  • Να είναι ενεργοποιημένοι. Να αλληλεπιδρούν με το παιδί ένας-προς-έναν δίνοντάς του την προσοχή σας και να το αφήνουν το ίδιο να τους καθοδηγήσει σύμφωνα με τα ενδιαφέροντά του και το ρυθμό του. Να μην του επιβάλλουν ένα συγκεκριμένο τρόπο αλληλεπίδρασης ή ένα συγκεκριμένο παιχνίδι με βάση τις δικές τους ανάγκες. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα ανακαλύψουν μαζί του νέες δραστηριότητες, ενώ παράλληλα του μιλούν, το ακούν προσεκτικά, διατηρούν βλεμματική επαφή, ανταλλάσσουν χαμόγελα, και το ακουμπούν με ζεστασιά. Έτσι το παιδί νιώθει ότι το ακούν ενεργά και εκτιμούν τις ανάγκες του.
  • Να είναι προβλέψιμοι. Τα παιδιά χρειάζονται ρουτίνες, όπως είναι η ώρα του γεύματος, του ύπνου και άλλων συχνών δραστηριοτήτων, για να νιώθουν ασφαλή και να εδραιώσουν αυτο-πειθαρχία. Γνωρίζοντας τη ρουτίνα και τη δραστηριότητα που ακολουθεί κάθε φορά, το παιδί μπορεί να ετοιμαστεί για την επόμενη δραστηριότητα από μόνο του κι έτσι να ενισχυθεί σταδιακά η ανεξαρτησία του.Να δείχνουν κατανόηση κατά τη διάρκεια ενός αποχωρισμού. Όταν αποχωρίζονται το παιδί οι γονείς είναι σημαντικό να καθιερώνουν μια ρουτίνα αποχαιρετισμού, ώστε να υπάρχει προβλεψιμότητα και να νιώθει το παιδί ασφάλεια. Αυτό μπορεί να σημαίνει λίγος χρόνος μεταξύ των δύο γονέων και του παιδιού, ή ένας-προς-έναν, πριν τον αποχωρισμό, επιβεβαιώνοντας το παιδί ότι θα φύγουν για λίγο και θα επιστρέψουν πάλι κοντά του. Είναι φυσιολογικό τις πρώτες φορές το παιδί να νιώθει ανασφάλεια, αλλά θα αρχίσει πιθανότατα να μιμείται τη συμπεριφορά τους. Επομένως, να είναι άνετοι κατά τον αποχωρισμό και να δείχνουν στο παιδί ότι δεν είναι κάτι καταστροφικό. Μπορούν επίσης, να αυξάνουν σταδιακά το χρόνο της απουσίας ώστε να αρχίσει να συνηθίζει το παιδί στο να περνάει το χρόνο του μακριά τους. Σε κάποια παιδιά επίσης βοηθάει να έχουν μαζί τους το αγαπημένο τους αντικείμενο, όπως για παράδειγμα ένα κουκλάκι, ώστε να νιώθουν ασφαλή. Αξίζει να σημειωθεί ότι το να περνάει το παιδί χρόνο μακριά από τους γονείς του, με ένα άλλο πρόσωπο φροντίδας, δεν έχει επίπτωση στο δεσμό που έχουν οι ίδιοι με το παιδί και είναι φυσιολογικό το να αναπτύξει το παιδί ασφαλή δεσμό με ένα ή και περισσότερα άλλα πρόσωπα φροντίδας.


Ανδρεάνα Χριστοδούλου: Ψυχολόγος

logo 2

Αναζητήστε τον ειδικό ψυχικής υγείας που σας ταιριάζει εδώ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Εγγραφείτε στο Newsletter της Melapus και μάθετε πρώτοι για τα τελευταία άρθρα και τις τρέχουσες εκπτώσεις!

Please enable the javascript to submit this form

Εγγραφείτε στο Newsletter της Melapus και μάθετε πρώτοι για τα τελευταία άρθρα και τις τρέχουσες εκπτώσεις!

Please enable the javascript to submit this form

© 2020 Melapus. All Rights Reserved.

Designed & Developed by: